Hilmi Baba b. Hüseyin Bosnevî’nin Hicret Risâlesi Üzerine Bir Değerlendirme

Ekrem GÜLŞEN

Özet


Osmanlı Devleti için 19. asrın son çeyreğine, “hüzün yılları” diyebiliriz.
Zira onun, Fatih devrinden (1451-1481) II. Abdülhamit’in (1876-1909)
tahta geçmesine kadar dört yüz yıldan fazla kaldığı Balkanlar’dan ve
özellikle Bosna-Hersek’ten beklenmedik bir şekilde çekilmesi, ardından
Avusturya-Macaristan’ın ülkeyi 1878’de işgalinin, toplumsal ve siyasal
alanda etkileri derin ve geniş olmuştur. Bu durum karşısında
Boşnaklar yer yer direnişe geçmişlerse de başarılı olmamışlardır.
Habusburg (Avusturya) yönetiminin Boşnak Müslümanları asimile
etmeye kalkışması karşısında, Türkçe yayımlanan Vatan gazetesi ve
diğer matbuatta Bosna-Hersek’teki Müslümanların durumu ve
ülkeden hicret/göç sorunu; Bosna’nın dârulharp olduğu,
Müslümanların dârulislâm olan Osmanlı topraklarına göç etmesi
gerektiği, önemli meselelerden biri olarak tartışılmıştır.
Bu dönemde hicret ve dârulharp tartışmalarına katılan ve bu hususta
Hicret Risâlesi kaleme alanlardan biri de Hilmi Baba b. Hüseyin
Bosnevî’dir. Bosnevî çalışmasını, Bosna’nın dârulharp olduğu ve
hicrete gücü yetenlerin dârulharpten İslam beldelerine hicret
etmelerinin farz olduğu tezi üzerine oturtmaktadır. Çalışmada delil
olarak sunulan âyetlerin yorumu Hâzin, Nesefî, Beğavî ve Râzî vb. gibi
tefsirlerden, hadisler Ebû Dâvûd, Nesâî ve Beyhakî vb. hadis
mecmuaları ve şerhlerinden alınmıştır. Süleymaniye Kütüphanesi,
İbrahim Efendi 421’de bulunan ve müellif hattı olan Bosnevî’nin
çalışması, Bosna’nın kesin olarak dârulharp olduğunu kabul etmekle
beraber, bunun nedenini ortaya koyamamıştır.
Bu çalışmada işgal sonrası Boşnaklar arasında kafa karışıklığına
neden olan hicret/göç olgusu ve Hilmi Baba’nın Hicret Risâlesi ele
alınmaktadır.


Tam Metin:

PDF


Adres: Arabacı Alanı Mahallesi Mustafa Ocak Sokak No:9 D:2 Serdivan/Sakarya/Türkiye

Telefon: 0532 7695899 - 0506 612 8525- 0505 277 7741

E-posta: pesasosyalarastirmalar@gmail.com, pesaarastirma@gmail.com